Spadek giełdy o 40% w miesiącu, w którym przestajesz pracować, sprawia w naszym przykładzie, że pieniądze kończą się 18 lat przed końcem planu. Policzyliśmy osobę, która dziś ma 35 lat i odchodzi z pracy w wieku 56 lat z 3 071 807 zł, czyli około 1 788 000 zł w dzisiejszych pieniądzach. Krach zabiera jej 1 228 723 zł, a pieniądze kończą się w wieku 72 lat zamiast wystarczyć do 9012. Rachunek zakłada, że po spadku rynek nie odbija i majątek rośnie dalej o 6% rocznie1.
Kalkulator na stronie liczy tę samą stopę zwrotu w każdym roku, więc do wykresów niżej dokładamy mu jeden spadek o 40% w miesiącu odejścia z pracy3.
Co krach w miesiącu odejścia z pracy robi z planem?
Kończy pieniądze w wieku 72 lat zamiast 90, bo plan z kalkulatora ma mały zapas. Kalkulator wyznacza odejście na pierwszy miesiąc, od którego pieniądze wystarczą do 90. roku życia, więc spadek w dniu odejścia zabiera pieniądze z ostatnich lat planu1.
Nasza osoba ma dziś 35 lat i 300 000 zł oszczędności, odkłada 3 000 zł miesięcznie, wydaje 6 000 zł i zakłada 6% zwrotu rocznie1.
Krach w miesiącu odejścia z pracy: plan z krachem i bez
| Moment | Wiek | Bez krachu | Z krachem |
|---|---|---|---|
| Odejście z pracy (wrzesień 2048) | 56 lat | 3 071 807 zł | 1 843 084 zł |
| Koniec planu | 90 lat | 116 643 zł | 0 zł |
| Bez krachu | Z krachem | |
|---|---|---|
| Kapitał dostępny kończy się | nie kończy się do 90 lat | luty 2064 (72 lata) |
| Spadek w miesiącu odejścia z pracy | — | 1 228 723 zł |
| Spadek każdej pozycji, także IKE i IKZE | 40% |
|---|---|
| Kiedy | w miesiącu odejścia z pracy, wrzesień 2048 |
| Data odejścia z pracy i wpłaty | jak w planie bez krachu |
| Wiek | 35 lat |
|---|---|
| Majątek dostępny | 300 000 zł |
| Konta emerytalne od 65 lat (IKZE) | 0 zł |
| Odkładasz miesięcznie | 3 000 zł |
| Koszty życia miesięcznie | 6 000 zł |
| Stopa zwrotu rocznie | 6% |
| Nowe wpłaty na | zwykłe konto |
Odejście z pracy wypada we wrześniu 2048, w wieku 56 lat, z 3 071 807 zł. Po krachu zostaje 1 843 084 zł. Pieniądze, z których żyje, kończą się w lutym 2064, w wieku 72 lat, a bez krachu na koniec planu zostaje 116 643 zł1.
Dlaczego spadek na początku wypłat szkodzi najbardziej?
Bo mniejsza kwota musi wtedy starczyć na najwięcej lat wypłat: przy spadku w miesiącu odejścia ta osoba ma przed sobą 33 lata wypłat do 90. urodzin, przy spadku 20 lat później już tylko 13. Przesunęliśmy ten spadek w czasie, bez zmiany planu i daty odejścia4:
| Kiedy przychodzi spadek o 40% | Wiek w chwili spadku | Pieniądze kończą się w wieku |
|---|---|---|
| w miesiącu odejścia z pracy | 56 lat | 72 lat |
| 5 lat po odejściu | 61 lat | 75 lat |
| 10 lat po odejściu | 66 lat | 78 lat |
| 20 lat po odejściu | 76 lat | 84 lat |
| bez spadku | — | wystarczają do 90 lat |
Stopa 4% zamiast 6% rocznie przez cały plan skraca go prawie tak samo jak krach: pieniądze kończą się w wieku 73 lat. Dziesięć lat, w których oszczędności po odejściu rosną tylko o inflację, kończy je w wieku 79 lat, czyli łagodniej niż jeden krach bez odbicia4.
O ile dłużej pracować, żeby plan przetrwał krach?
W naszym przykładzie o 7 lat i 6 miesięcy, do marca 2056. Odchodząc w wieku 64 lat, ta osoba ma 5 388 043 zł w złotych z 2056 roku. Plan wytrzymuje wtedy ten jeden spadek o 40% w miesiącu odejścia, przy 6% zwrotu rocznie po nim, i wystarcza do 90. roku życia. Drugiego spadku ten rachunek nie sprawdza5.
Przy odejściu w marcu 2055, w wieku 63 lat, ten sam krach kończy pieniądze w wieku 88 lat5.
Ten przykład nie liczy emerytury z ZUS. Kalkulator ma na nią osobne pole: wpisujesz prognozowany kapitał z ZUS, a kalkulator wypłaca z niego emeryturę od 65 lat. Przyjęliśmy dla przykładu 300 000 zł. Z tą kwotą kalkulator wyznacza odejście na listopad 2046, w wieku 55 lat, a krach przetrwa plan z odejściem w maju 2053, w wieku 61 lat5.
Czy na IKE można stracić?
Tak. IKE zwalnia z 19% podatku od zysku przy wypłacie po 60. urodzinach, gdy spełnisz warunki ustawy, ale wartości tego, co na nim trzymasz, nie chroni67. Fundusze i akcje kupione na IKE tracą przy krachu tyle samo co poza nim.
W drugim przykładzie osoba w wieku 40 lat ma 550 000 zł, odkłada 7 000 zł miesięcznie, wydaje 7 000 zł i zakłada 6% zwrotu rocznie. Nowe wpłaty kieruje na IKE do rocznego limitu, resztę na zwykłe konto8.
Krach w miesiącu odejścia z pracy: plan z krachem i bez
| Moment | Wiek | Bez krachu | Z krachem |
|---|---|---|---|
| Odejście z pracy (marzec 2039) | 52 lata | 2 888 868 zł | 1 733 321 zł |
| Wypłata z IKE | 60 lat | 3 020 222 zł | 1 224 290 zł |
| Koniec planu | 90 lat | 15 210 zł | 0 zł |
| Bez krachu | Z krachem | |
|---|---|---|
| Kapitał dostępny kończy się | nie kończy się do 90 lat | grudzień 2055 (69 lat) |
| Spadek w miesiącu odejścia z pracy | — | 1 155 547 zł |
| Spadek każdej pozycji, także IKE i IKZE | 40% |
|---|---|
| Kiedy | w miesiącu odejścia z pracy, marzec 2039 |
| Data odejścia z pracy i wpłaty | jak w planie bez krachu |
| Wiek | 40 lat |
|---|---|
| Majątek dostępny | 550 000 zł |
| Konta emerytalne od 65 lat (IKZE) | 0 zł |
| Odkładasz miesięcznie | 7 000 zł |
| Koszty życia miesięcznie | 7 000 zł |
| Stopa zwrotu rocznie | 6% |
| Nowe wpłaty na | IKE |
Ta osoba odchodzi z pracy w marcu 2039, w wieku 52 lat. Krach zabiera 1 155 547 zł, część z IKE. W wieku 60 lat, kiedy zaczyna się wypłata z IKE, cały majątek planu z krachem to 1 224 290 zł zamiast 3 020 222 zł. Bez krachu pieniądze wystarczają do 90 lat, z krachem razem z wypłaconym IKE kończą się w wieku 69 lat8.
Samo IKE ma w dniu odejścia 549 730 zł i traci 219 892 zł, bo wykres zakłada, że leżą na nim fundusze albo akcje8. IKE może być też rachunkiem bankowym, a leżące na nim depozyty gwarantuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny79. Ich kwota w złotych nie spada razem z giełdą, ale gdy oprocentowanie jest niższe od inflacji, tracą na wartości.
Co jeszcze chroni pierwsze lata po odejściu?
Rezerwa na pierwsze lata kosztów na rachunku, lokacie albo w detalicznych obligacjach skarbowych. Gdy rynek spadnie, żyjesz z niej i nie sprzedajesz inwestycji po niskiej cenie. Depozyty gwarantuje BFG do równowartości 100 000 euro w jednym banku. Detaliczne obligacje skarbowe odkupuje przed terminem emitent, zależnie od serii za opłatą albo bez części odsetek, jak podaje list emisyjny910.
Pieniądze w rezerwie nie pracują na plan tak jak reszta, więc rezerwa przesuwa odejście z pracy. O ile miesięcy, policzyliśmy w tekście o poduszce finansowej przed odejściem. Jak finansować lata od odejścia do 60. urodzin, opisujemy w tekście o moście do emerytury.
Czego ten rachunek nie uwzględnia
Wykres trzyma datę odejścia z planu bez krachu. Gdy spadek przyjdzie, zanim przestaniesz pracować, możesz pracować dłużej i poczekać, aż oszczędności znów urosną.
Po krachu majątek rośnie na wykresie dalej o 6% rocznie od niższej kwoty, tak samo jak przed nim, a wydatki się nie zmieniają1. Szybsze odbicie rynku albo skromniejsze życie po spadku wydłużyłyby plan, drugi spadek skróciłby go jeszcze bardziej. Podatek 19% kalkulator liczy ostrożnie od całej wypłaty ze zwykłego konta, a nie tylko od zysku, co skraca oba warianty1.
Na wykresie traci 40% każda złotówka, także ta, którą trzymasz w rezerwie3. Ile trzeba mieć w dniu odejścia bez żadnego spadku, wyjaśnia tekst o wcześniejszej emeryturze bez ZUS.
Przypisy
Wyliczenie Plan Majątku: wiek 35 lat, majątek dostępny 300 000 zł, IKE/IKZE 0 zł, wpłata 3 000 zł miesięcznie w dzisiejszych złotych, rosnąca z inflacją, na zwykłe konto, koszty życia 6 000 zł miesięcznie rosnące z inflacją 2,5% rocznie, stopa zwrotu 6% rocznie nominalnie w każdym roku, także po spadku, 19% podatku liczone ostrożnie od całej wypłaty ze zwykłego konta, plan do 90. roku życia; kalkulator wyznacza odejście na pierwszy miesiąc, od którego pieniądze wystarczą do 90. roku życia; odejście z pracy we wrześniu 2048 w wieku 56 lat z 3 071 807 zł; krach o 40% w tym miesiącu: 1 843 084 zł, spadek 1 228 723 zł, kapitał dostępny kończy się w lutym 2064 w wieku 72 lat; bez krachu na koniec planu zostaje 116 643 zł; kwoty nominalne; stan na 2026-10-16. ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩
Wyliczenie Plan Majątku: kwota nominalna podzielona przez 1,025 do potęgi liczby lat od 16 października 2026 do odejścia (263 miesiące), przy inflacji 2,5% rocznie przyjętej w kalkulatorze: 3 071 807 zł / 1,025^(263/12) ≈ 1 788 000 zł; stan na 2026-10-16. ↩
Wyliczenie Plan Majątku: kalkulator przyjmuje jedną stopę zwrotu dla całego majątku i każdego roku; test „Krach w miesiącu odejścia z pracy” z testów warunków skrajnych aplikacji: każda pozycja, także IKE i IKZE, traci 40% w miesiącu odejścia z pracy, a data odejścia i wpłaty zostają jak w planie bez krachu; ta sama definicja liczy wykres we wpisie; w aplikacji obok niego są stracona dekada, stopa niższa o 2 punkty procentowe, życie do 95 lat i umocnienie złotego, a przy scenariuszu, którego plan nie wytrzymuje, porady „odkładaj więcej” i „pracuj dłużej”; stan na 2026-10-16. ↩ ↩
Wyliczenie Plan Majątku: ten sam plan i ta sama data odejścia z pracy (wrzesień 2048, 56 lat); spadek o 40% każdej pozycji w miesiącu odejścia albo 5, 10 i 20 lat później; „stracona dekada”: przez 120 miesięcy od odejścia stopa zwrotu równa inflacji 2,5% rocznie; stopa 4% zamiast 6% rocznie od dziś do 90. roku życia; lat wypłat do 90. urodzin (urodziny w październiku): od września 2048 około 33, od września 2068 około 13; podany wiek to pierwszy miesiąc, w którym kończy się kapitał dostępny; wyniki: spadek w miesiącu odejścia 72 lata, 5 lat później (61 lat) 75 lat, 10 lat później (66 lat) 78 lat, 20 lat później (76 lat) 84 lata, bez spadku pieniądze wystarczają do 90 lat; stracona dekada 79 lat; stopa 4% 73 lata; stan na 2026-10-16. ↩ ↩
Wyliczenie Plan Majątku: ten sam plan z odejściem z pracy przesuniętym o kolejne 6 miesięcy (wpłaty do nowej daty) i krachem o 40% w nowym miesiącu odejścia; plan wytrzymuje, gdy kapitał dostępny nie kończy się przed 90. rokiem życia i saldo na koniec planu nie jest ujemne, jak w testach aplikacji, która liczy przesunięcie w pełnych latach; pierwsze takie przesunięcie to 90 miesięcy: odejście w marcu 2056 w wieku 64 lat z 5 388 043 zł; przy 78 miesiącach, w marcu 2055, w wieku 63 lat, kapitał dostępny kończy się w wieku 88 lat; z prognozowanym kapitałem ZUS 300 000 zł, z emeryturą wypłacaną w modelu od 65 lat, kalkulator wyznacza odejście na listopad 2046 (55 lat) i wystarcza przesunięcie o 78 miesięcy, do maja 2053 (61 lat); stan na 2026-10-16. ↩ ↩ ↩
Ustawa o PIT, art. 21 ust. 1 pkt 58a (zwolnienie dochodów z IKE), art. 30a ust. 1 pkt 5 (19% od dochodów z udziału w funduszach kapitałowych) i art. 30b ust. 1 (19% od dochodu ze sprzedaży papierów wartościowych): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19910800350 (otwiera się w nowej karcie) ↩
Ustawa o IKE i IKZE, art. 2 pkt 1 (IKE prowadzone na podstawie umowy z funduszem inwestycyjnym, domem maklerskim, zakładem ubezpieczeń, bankiem albo dobrowolnym funduszem emerytalnym: rachunek w funduszu, rachunek papierów wartościowych, ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, rachunek bankowy, umowa z dobrowolnym funduszem emerytalnym) i art. 34 ust. 1 pkt 1 (wypłata z IKE po ukończeniu 60 lat albo 55 lat przy nabytym prawie do emerytury, przy wpłatach w co najmniej pięciu latach kalendarzowych albo ponad połowie wpłat dokonanych co najmniej pięć lat przed wypłatą): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20041161205 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩
Wyliczenie Plan Majątku: wiek 40 lat, majątek dostępny 550 000 zł, IKE/IKZE 0 zł, wpłata 7 000 zł miesięcznie w dzisiejszych złotych, rosnąca z inflacją, z tego na IKE do rocznego limitu stałego nominalnie, reszta na zwykłe konto, koszty życia 7 000 zł miesięcznie rosnące z inflacją 2,5% rocznie, stopa zwrotu 6% rocznie, plan do 90. roku życia; odejście z pracy w marcu 2039 w wieku 52 lat z 2 888 868 zł, z tego na IKE 549 730 zł; krach o 40% w tym miesiącu: 1 733 321 zł, na IKE 329 838 zł, spadek 1 155 547 zł, na IKE 219 892 zł; cały majątek (poza IKE i na IKE) w wieku 60 lat, gdy zaczyna się wypłata z IKE: 3 020 222 zł bez krachu, 1 224 290 zł z krachem; bez krachu na koniec planu zostaje 15 210 zł, z krachem kapitał dostępny, do którego od 60 lat należy też IKE, kończy się w grudniu 2055 w wieku 69 lat i nic już nie zostaje; stan na 2026-10-16. ↩ ↩ ↩
Ustawa o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji, art. 24 ust. 1 (gwarancja depozytów do równowartości 100 000 euro na deponenta w danym podmiocie): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160000996 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩
Obligacje skarbowe, oferta obligacji detalicznych (emitent Skarb Państwa; obligacje oszczędnościowe nie są notowane na giełdzie, przed terminem odkupuje je emitent, a warunki wcześniejszego wykupu, opłatę i to, czy dolicza odsetki, podaje list emisyjny każdej serii): https://www.obligacjeskarbowe.pl/ (otwiera się w nowej karcie) ↩
Pytania i odpowiedzi
- Co się stanie, jeśli giełda spadnie zaraz po odejściu z pracy?
- W naszym przykładzie spadek o 40% w miesiącu odejścia z pracy, bez późniejszego odbicia, kończy pieniądze w wieku 72 lat, choć bez spadku wystarczyłyby do 90.
- Czy na IKE można stracić?
- Tak, IKE zwalnia z 19% podatku od zysku przy wypłacie po 60 latach i spełnieniu warunków ustawy, ale fundusze i akcje na nim tracą przy krachu tak samo jak poza nim; w naszym przykładzie IKE traci 219 892 zł.
- O ile dłużej pracować, żeby plan przetrwał krach?
- W naszym przykładzie bez emerytury z ZUS o 7 lat i 6 miesięcy, czyli do 64 lat zamiast do 56, przy jednym spadku o 40% bez odbicia i 6% zwrotu rocznie po nim.
Źródła
- Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego
- Ustawa o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji
- Obligacje skarbowe, oferta obligacji detalicznych
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych