Wcześniejsza emerytura bez ZUS: ile trzeba mieć, żeby nie pracować

Wcześniejszej emerytury z ZUS większość osób nie dostanie. Powszechny wiek emerytalny to 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn¹, a wyjątki wymagają wieloletniej pracy w szczególnych warunkach, w kopalni albo w szkole²¹³. Przy 7 000 zł miesięcznych kosztów i 6% zwrotu rocznie 50-latek musi mieć dziś około 2 286 000 zł, żeby wydawać je do 90. roku życia. Podatek liczymy w tej kwocie ostrożnie, 19% od każdej wypłaty, a nie tylko od zysku⁴.

Kto może przejść na emeryturę z ZUS wcześniej?

Tylko wybrane grupy: część osób z pracą w szczególnych warunkach, górnicy, część nauczycieli i służby mundurowe, te ostatnie poza ZUS²¹³⁵.

Emeryturę pomostową dostanie ktoś urodzony po 1948 roku, kto ma co najmniej 15 lat takiej pracy i wykonywał ją także po 2008 roku. Kobieta musi mieć co najmniej 55 lat i 20 lat stażu, mężczyzna 60 lat i 25 lat. Dla części zawodów ustawa ma odrębne warunki². Prawo przysługuje tylko pracownikowi, a prace z wykazów w załącznikach do ustawy to m.in. praca pod ziemią, na wodzie i w gorącym mikroklimacie².

Dawna wcześniejsza emerytura zostaje dla osób urodzonych po 1948 roku, które do 1 stycznia 1999 roku miały co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach i 20 albo 25 lat stażu. Kobiety mogą z niej skorzystać od 55 lat, mężczyźni od 60. Warunkiem jest też nieprzystąpienie do OFE albo wniosek o przekazanie pieniędzy z OFE przez ZUS na dochody budżetu państwa¹⁶. Górnik może przejść na emeryturę od 55 lat po 20 latach pracy górniczej i równorzędnej u kobiet albo 25 u mężczyzn, w tym co najmniej 10 latach górniczej. Gdy górnicza jest z tego co najmniej 15 lat, granica spada do 50 lat, a po 25 latach stałej pracy pod ziemią wiek nie ma znaczenia. Warunek OFE obowiązuje go tak samo¹.

Nauczyciel, który zaczął pracę w szkole przed 1999 rokiem, może po rozwiązaniu stosunku pracy na swój wniosek przejść na emeryturę przed 60 albo 65 lat. Potrzebuje 30 lat okresów składkowych, w tym 20 lat pracy nauczyciela, a emerytura musi wyjść co najmniej w wysokości najniższej³. Osobno, także dla tych, którzy zaczęli uczyć później, jest świadczenie kompensacyjne, które nie jest emeryturą. Wymaga 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat pracy nauczyciela, i przysługuje w latach 2025–2026 od 56 lat u kobiet i 61 u mężczyzn³. Policjanci, strażacy i żołnierze przyjęci do służby po 2012 roku mają emeryturę po 25 latach służby, z osobnych ustaw, poza systemem z ZUS⁵.

Emerytura stażowa, czyli prawo do emerytury po długim stażu bez względu na wiek, nie obowiązuje. W Sejmie leżą dwa projekty po pierwszym czytaniu, obywatelski z 2021 roku i poselski z 2024 roku. Oba dają ją po 35 latach stażu kobietom i po 40 mężczyznom, jeśli emerytura wyjdzie co najmniej w wysokości najniższej⁷. Dopóki ustawy nie ma, progi mogą się jeszcze zmienić.

Ile pieniędzy trzeba mieć, żeby przestać pracować?

Przy kosztach 7 000 zł miesięcznie trzeba mieć od około 1 964 000 zł w wieku 60 lat do około 2 411 000 zł w wieku 45 lat⁴. To najmniejsze kwoty na zwykłym rachunku, przy których kalkulator pozwala odejść z pracy od razu i wydawać do 90 lat, gdy koszty rosną z inflacją⁴.

Wiek odejścia	Koszty 5 000 zł	Koszty 7 000 zł	Koszty 7 000 zł i kapitał w ZUS 400 000 zł
45 lat	1 722 000 zł	2 411 000 zł	2 201 000 zł
50 lat	1 633 000 zł	2 286 000 zł	2 038 000 zł
55 lat	1 528 000 zł	2 138 000 zł	1 845 000 zł
60 lat	1 403 000 zł	1 964 000 zł	1 617 000 zł

Kwoty są w dzisiejszych złotych. Koszty to wszystko, co pokrywasz z tych pieniędzy, także ubezpieczenie zdrowotne. Po odejściu z etatu, jeśli nie zgłosi cię małżonek jako członka rodziny, ubezpieczasz się dobrowolnie w NFZ: w IV kwartale 2026 roku kosztuje to 844,77 zł miesięcznie⁸. Zgłoś się od razu, bo po przerwie trwającej trzy miesiące lub dłużej NFZ pobiera jednorazową opłatę dodatkową⁸. Kalkulator pyta o to osobno i dolicza tę składkę od odejścia z pracy do 65 lat, więc tam nie wpisuj jej do kosztów. Roczne koszty 50-latka, 84 000 zł, to 3,7% potrzebnej kwoty. Z podatkiem plan wyjmuje z portfela około 103 700 zł rocznie, więc jego stopa wypłaty to około 4,5%⁴.

Od każdej wypłaty ze zwykłego rachunku kalkulator odejmuje 19% podatku Belki, tak jakby cała wypłata była zyskiem⁹⁴. Stopę 6% przyjmujemy sami. To stopa nominalna, po kosztach funduszy, przed inflacją. Plan kończy się w wieku 90 lat na zerze. Ile trzeba mieć, żeby żyć z samych odsetek i nie ruszać kapitału, liczymy w tekście o dochodzie pasywnym.

Jak dojść do takiej kwoty, zaczynając w wieku 40 lat?

Policzyliśmy plan osoby w wieku 40 lat, która ma 500 000 zł oszczędności, odkłada 6 000 zł miesięcznie, z kwotą rosnącą razem z inflacją, i wydaje 7 000 zł. Zakłada 6% zwrotu rocznie, a nowe wpłaty kieruje na IKE do rocznego limitu, resztę na zwykły rachunek¹⁰.

Majątek w czasie: praca, most i wypłata z IKE/IKZE

zł, nominalnie; oś pozioma — wiekkapitał, po który możesz sięgnąćIKE/IKZE

0 zł1 mln zł2 mln zł3 mln zł4 mln zł

most

53 lata — odejście z pracy53 lata60 lat — IKE/IKZE60 lat

405060708090

Liczby z wykresu

Moment	Wiek	Kapitał dostępny	IKE/IKZE
Odejście z pracy (sierpień 2040)	53 lata	2 258 750 zł	641 592 zł
Wypłata z IKE	60 lat	2 983 976 zł	0 zł
Koniec planu	90 lat	0 zł	0 zł

Wynik

Odejście z pracy	sierpień 2040 (53 lata)
Most do wypłat z IKE/IKZE	6 lat 2 mies.
Podatek przy wypłatach w całym planie	1 331 975 zł

Założenia (liczone na 25 października 2026, kwoty nominalne)

Wiek	40 lat
Majątek dostępny	500 000 zł
Konta emerytalne od 65 lat (IKZE)	0 zł
Odkładasz miesięcznie	6 000 zł
Koszty życia miesięcznie	7 000 zł
Stopa zwrotu rocznie	6%
Nowe wpłaty na	IKE

W tym scenariuszu ta osoba może przestać pracować w sierpniu 2040, w wieku 53 lat. Ma wtedy 2 258 750 zł poza IKE i 641 592 zł na IKE. Do wypłat z IKE żyje ze zwykłego rachunku przez 6 lat 2 mies., a w wieku 60 lat cały majątek wynosi 2 983 976 zł¹⁰.

Kwoty na wykresie są nominalne, a koszty rosną o 2,5% rocznie, tyle wynosi cel inflacyjny NBP¹¹. W 2040 roku dzisiejsze 7 000 zł to więc około 9 850 zł miesięcznie¹⁰. Finansowanie lat do wypłat z IKE i kolejność sprzedaży rozpisuje tekst z czego żyć od odejścia z pracy do 60. roku życia.

Jak IKE i ZUS skracają drogę do odejścia?

IKE wypłaca bez podatku od zysku po 60. urodzinach, jeśli wpłacałeś w co najmniej pięciu latach kalendarzowych albo ponad połowę wpłat zrobiłeś co najmniej pięć lat przed wypłatą¹²⁹.

Na zwykłym rachunku od zysku ze sprzedaży płacisz 19% podatku Belki, na IKE po 60 nie⁹. IKZE wypłaca od 65 lat, też przy wpłatach w co najmniej pięciu latach, z 10% podatkiem od całej kwoty¹²⁹. Porównanie obu kont przy odejściu przed 60: IKE czy IKZE przed 60.

Osoba, która przestała pracować w wieku 53 lat, dostanie emeryturę z ZUS dopiero w wieku 60 albo 65 lat. ZUS dzieli wtedy kapitał z konta i subkonta, razem z kapitałem początkowym, przez średnie dalsze trwanie życia, według tablicy z 2026 roku 222,7 miesiąca w wieku 65 lat¹¹³. Liczy się tablica z dnia wniosku albo, jeśli to korzystniejsze, z dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, więc gdy trwanie życia się wydłuży, świadczenie wyjdzie niższe¹. Z 400 000 zł kapitału wychodzi około 1 796 zł brutto. Po 9% składki zdrowotnej zostaje 1 634 zł na rękę w dzisiejszych złotych, bo podatku przy tej kwocie nie ma¹⁴⁸⁹.

Przy 7 000 zł kosztów życia ta emerytura pokrywa 23% wydatków, a 5 366 zł miesięcznie musi dalej dawać portfel¹⁴. Nasz kalkulator liczy to świadczenie od 65 lat dla obu płci, a bez podanego kapitału zakłada, że ZUS nie wypłaci nic. Kapitał do kalkulatora sprawdzisz na PUE ZUS: to suma zwaloryzowanych składek na koncie, kapitału początkowego i środków na subkoncie¹. Kapitału nie odtwarzaj, mnożąc prognozę emerytury z informacji o stanie konta przez dalsze trwanie życia. Obie prognozy pomijają subkonto, a jedna zakłada jeszcze dalsze składki¹⁵.

Na wykresie ten sam plan 40-latka z kapitałem 400 000 zł w ZUS¹⁰.

Jedna zmiana a data odejścia z pracy

czas do odejścia z pracy; cały pasek — do 65 lat

Przed zmianąsierpień 2040 · 53 lata

Po zmianieluty 2039 · 52 lata

Liczby z wykresu

Wariant	Odejście z pracy	Wiek	Most	Podatek w całym planie
Przed zmianą	sierpień 2040	53 lata	6 lat 2 mies.	1 331 975 zł
Po zmianie	luty 2039	52 lata	7 lat 8 mies.	1 109 458 zł

Zmiana

Kapitał w ZUS	nie podano → 400 000 zł
Odejście z pracy	1 rok 6 mies. wcześniej

Założenia (liczone na 25 października 2026, kwoty nominalne)

Wiek	40 lat
Majątek dostępny	500 000 zł
Konta emerytalne od 65 lat (IKZE)	0 zł
Odkładasz miesięcznie	6 000 zł
Koszty życia miesięcznie	7 000 zł
Stopa zwrotu rocznie	6%
Nowe wpłaty na	IKE

Z tym kapitałem odejście przesuwa się z sierpnia 2040 na luty 2039, o 1 rok 6 mies. wcześniej, w wieku 52 lat¹⁰. Ile da ZUS po krótszej pracy i od jakiego stażu przysługuje najniższa emerytura, liczymy w tekście o emeryturze z ZUS przy wcześniejszym odejściu.

Kiedy ten rachunek nie działa?

Przy 5% zamiast 6% rocznie 50-latek z kosztami 7 000 zł potrzebuje około 2 665 000 zł, a przy 7% około 1 985 000 zł⁴.

Kalkulator przyjmuje tę samą stopę w każdym roku. W życiu spadek rynku zaraz po odejściu zjada kapitał, z którego jednocześnie żyjesz, nawet gdy średnia z całego planu wychodzi zgodnie z założeniem.

Przy inflacji wyższej niż 2,5% rocznie, którą przyjmuje kalkulator, potrzebna kwota rośnie. Do tego składka zdrowotna rośnie razem z przeciętnym wynagrodzeniem⁸.

Swoje koszty, oszczędności i kapitał z ZUS wpiszesz w kalkulatorze z tym scenariuszem.

Przypisy

1. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, art. 24 ust. 1 (wiek emerytalny 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn), art. 25 ust. 1 (podstawa: zwaloryzowane składki, kapitał początkowy i środki na subkoncie) i art. 26 ust. 1 (emerytura jako kapitał podzielony przez średnie dalsze trwanie życia) i ust. 5–6 (tablica z dnia wniosku albo, gdy korzystniejsza, z dnia osiągnięcia wieku emerytalnego), art. 50a ust. 1 pkt 1–2 i ust. 2 (emerytura górnicza od 55 albo 50 lat) i ust. 1 pkt 3 (warunek nieprzystąpienia do OFE albo wniosku o przekazanie środków z OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa), art. 50e ust. 1 (25 lat pracy pod ziemią bez względu na wiek) i ust. 3 (ten sam warunek OFE), art. 184 ust. 1 (dla urodzonych po 1948 roku: okres pracy w szczególnych warunkach według przepisów dotychczasowych i staż osiągnięte w dniu wejścia w życie ustawy) i ust. 2 (warunek nieprzystąpienia do OFE albo wniosku o przekazanie środków z OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa) i art. 196 (wejście w życie 1 stycznia 1999 r.); art. 24 ust. 1 wymienia też art. 88a Karty Nauczyciela: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19981621118 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩

2. Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, art. 3 (prace w szczególnych warunkach, m.in. pod ziemią, na wodzie i w gorącym mikroklimacie, i o szczególnym charakterze; wykazy w załącznikach nr 1 i 2) i art. 4 (warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej; pkt 5, praca przed 1999 rokiem, i pkt 7, rozwiązanie stosunku pracy, uchylone) i art. 5–11 (odrębne warunki dla części zawodów): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20082371656 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩ ↩ ↩

3. Karta Nauczyciela, art. 88a ust. 1 (emerytura w wieku niższym niż w art. 24 ust. 1 ustawy o FUS po rozwiązaniu stosunku pracy na wniosek nauczyciela, przy 30 latach okresu składkowego, w tym 20 latach pracy nauczyciela, i emeryturze nie niższej od najniższej; pkt 1: praca nauczyciela rozpoczęta przed 1 stycznia 1999 r.): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19820030019 (otwiera się w nowej karcie) ; ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, art. 4 ust. 1 (30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat pracy nauczyciela, rozwiązanie stosunku pracy; bez warunku pracy przed 1999 rokiem) i ust. 3 (w latach 2025–2026 wiek 56 lat dla kobiet i 61 dla mężczyzn): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20090970800 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩ ↩ ↩

4. Wyliczenie Plan Majątku: najmniejsza kwota (w pełnych tysiącach złotych) na zwykłym rachunku, przy której kalkulator pozwala odejść z pracy w dniu wyliczenia; IKE/IKZE 0 zł, bez oszczędzania, koszty 5 000 zł albo 7 000 zł miesięcznie rosnące z inflacją 2,5% rocznie, stopa zwrotu 6% rocznie (w wariantach 5% i 7%), plan do 90. roku życia, 19% podatku od każdej wypłaty ze zwykłego rachunku, kapitał w ZUS nie podany albo 400 000 zł; 3,7%: 12 razy 7 000 zł podzielone przez 2 286 000 zł; stopa wypłaty: 84 000 zł podzielone przez 0,81 (po 19% podatku zostaje 81% wypłaty), czyli około 103 700 zł, podzielone przez 2 286 000 zł; stan na 2026-10-05. ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩

5. Ustawa z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i innych służb, art. 18a ust. 1 i art. 18b ust. 1 (przyjęci po 31 grudnia 2012 r., emerytura po co najmniej 25 latach służby): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19940530214 (otwiera się w nowej karcie) ; ustawa z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, art. 18a ust. 1 i art. 18b ust. 1 (powołani po 31 grudnia 2012 r., 25 lat służby): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19940100036 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩

6. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. (Dz.U. 1983 nr 8 poz. 43), § 3 (wymagany okres zatrudnienia: 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn) i § 4 ust. 1 (wiek 55 lat dla kobiet i 60 dla mężczyzn, wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19830080043 (otwiera się w nowej karcie) ↩

7. Sejm RP X kadencji, druk nr 27 (obywatelski projekt ustawy, 2021) i druk nr 187 (poselski projekt ustawy, 2024), oba z progiem 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla kobiet i 40 dla mężczyzn oraz warunkiem emerytury nie niższej od najniższej: https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/27/27.pdf (otwiera się w nowej karcie) oraz https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/187/187.pdf (otwiera się w nowej karcie) ↩

8. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, art. 67 (członkowie rodziny ubezpieczonego), art. 68 ust. 1 (dobrowolne ubezpieczenie), ust. 4 pkt 1 (podstawa składki dobrowolnej: deklarowany dochód, nie niższy niż przeciętne wynagrodzenie) i ust. 7–8 (opłata dodatkowa po przerwie od 3 miesięcy), art. 79 ust. 1 (składka 9% podstawy) i art. 81 ust. 8 pkt 2 (podstawą u emeryta jest kwota emerytury): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20042102135 (otwiera się w nowej karcie) ; kwota na IV kwartał 2026: https://www.nfz-warszawa.pl/dla-pacjenta/zalatw-sprawe-krok-po-kroku/jak-ubezpieczyc-sie-dobrowolnie/ (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩ ↩ ↩

9. Ustawa o PIT, art. 21 ust. 1 pkt 58a (zwolnienie dochodów z IKE), art. 27 ust. 1 (skala podatkowa z kwotą zmniejszającą podatek), art. 30 ust. 1 pkt 14 (10% od wypłaty z IKZE), art. 30a i art. 30b (19% od odsetek i zysków ze sprzedaży): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19910800350 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩ ↩ ↩ ↩

10. Wyliczenie Plan Majątku: wiek 40 lat, majątek dostępny 500 000 zł, IKE/IKZE 0 zł, wpłata 6 000 zł miesięcznie, rosnąca co miesiąc razem z inflacją (na IKE do rocznego limitu z projektu na 2027 rok, stałego w kolejnych latach, reszta na zwykły rachunek), koszty życia 7 000 zł miesięcznie, stopa zwrotu 6% rocznie, inflacja 2,5%, plan do 90. roku życia, kwoty nominalne; w wariancie porównawczym kapitał w ZUS 400 000 zł; koszty w 2040 roku: 7 000 zł podniesione o 2,5% rocznie do sierpnia 2040; stan na 2026-10-05. ↩ ↩ ↩ ↩ ↩

11. NBP, cel inflacyjny 2,5%: https://nbp.pl/polityka-pieniezna/ (otwiera się w nowej karcie) ↩

12. Ustawa o IKE i IKZE, art. 34 ust. 1 pkt 1 (wypłata z IKE po 60 latach albo po 55 z prawem do emerytury, przy wpłatach w co najmniej pięciu latach albo ponad połowie wpłat sprzed pięciu lat) i art. 34a ust. 1 pkt 1 (wypłata z IKZE po 65 latach, przy wpłatach w co najmniej pięciu latach): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20041161205 (otwiera się w nowej karcie) ↩ ↩

13. Komunikat Prezesa GUS w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia, M.P. 2026 poz. 319, wiersz 60 lat: 268,9 miesiąca, wiersz 65 lat: 222,7 miesiąca: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20260000319 (otwiera się w nowej karcie) ↩

14. Wyliczenie Plan Majątku: 400 000 zł podzielone przez 222,7 miesiąca, minus 9% składki zdrowotnej i podatek ze skali PIT z kwotą zmniejszającą podatek (przy 1 796 zł brutto 0 zł), w dzisiejszych złotych; na tle kosztów życia 7 000 zł miesięcznie; stan na 2026-10-05. ↩ ↩

15. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 50 ust. 1a pkt 2, ust. 1ba i ust. 2 (hipotetyczna emerytura w informacji o stanie konta od 35 lat: zapisane składki i kapitał początkowy, bez subkonta, podzielone przez dalsze trwanie życia w wieku 60 lat u kobiet i 65 u mężczyzn) i ust. 1c (dwa warianty, w tym z hipotetycznymi dalszymi składkami): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19981370887 (otwiera się w nowej karcie) ↩